Στο εκπληκτικό χώρο της Ολυμπίας, όπου συναντιούνται με τον ήρεμο Αλφειό και τον Κλάδεο Ποταμό, η μήτρα της ιστορίας γέννησε ανθρώπινα ιδεώδη ειρήνης, ευ αγωνίζεσθαι. Εδώ, όπου οι αθλητές συναγωνίζονταν για έπαθλο ένα κλαδί ελιάς και οι πόλεις-κράτη υπέγραφαν ανακωχή από το 776 π.Χ. αναδύθηκε το παγκόσμιο “… το ωραίο, το μέγα, το αληθές.”.
Η Ολυμπία αποτελεί ορόσημο και σημείο εκκίνησης για όλο το ανθρώπινο γένος διαμέσου των αιώνων. Σήμερα που η πείνα των λαών μεγαλώνει και η υλική υπόσταση του ανθρώπου αναπτύσσεται, το πνεύμα του Ολυμπισμού μπορεί πάλι να γίνει η θεμέλια λίθος μιας ανθρώπινης κοινωνίας.
Είναι μια περιοχή εξαιρετικού φυσικού κάλλους με τρεχούμενα νερά, άφθονη βλάστηση και φυσικά εκεί στην μυθολογία μας ο Δίας νίκησε τον πόλεμο του πατέρα του, Κρόνου, για την κυριαρχία τους στον κοσμικό κόσμο όπου κατάφερε να τον νικήσει πάνω από τον λόφο.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες διεξάγονταν όπως και σήμερα κάθε τέσσερα χρόνια με έπαθλο ένα στεφάνι από κλαδιά αγριελιάς ονομάζονταν. Οι αγώνες γίνονταν μετά το θερινό ηλιοστάσιο τους μήνες Ιούλιο – Αύγουστο, την πρώτη πανσέληνο. Αρχικά γίνονταν σε μια ημέρα γιατί ήταν μόνο έξι αθλήματα αργότερα όταν τα αθλήματα έγιναν 18 ημέρες για την διεξαγωγή αυξήθηκε. Οι αγώνες ήταν αθλητικοί, ιππικοί και αργότερα μουσικοί. Η αναγγελία των αγώνων από πόλη σε πόλη γίνονταν από σπονδοφόρους που κρατούσαν κλαδιά ελιάς και μετέφεραν το μήνυμα της ιερής εκεχειρίας που διαρκούσε τρεις μήνες απαγορεύοντας κάθε είδους πολεμικές επιχειρήσεις και θανατική ποινή.
Αρχαία Ολυμπία Λεπτομέρεια Αρχαιολογικού χώρου
Όλοι οι ελεύθεροι Έλληνες πολίτες είχαν δικαίωμα συμμετοχής στους αγώνες, αλλά θα έπρεπε να είχαν διαπράξει ιεροσυλία ή δολοφονία. Οι δούλοι και οι βάρβαροι δεν επιτρεπόταν να συμμετέχουν, έτσι ώστε αργότερα οι Ρωμαίοι να προσπαθούν να αποδείξουν την ελληνική τους καταγωγή για να συμμετέχουν. Για τις γυναίκες οι κανόνες ήταν πολύ αυστηροί, δικαίωμα συμμετοχής είχαν μόνο οι ιδιοκτήτριες των αλόγων στα ιππικά αγωνίσματα για τους υπόλοιπους ο νόμος ήταν τόσο αυστηρός που αν τον παραβίαζες η τιμωρία ήταν θάνατος, ο γκρεμισμός από το όρος Τυπαίο.
Η μοναδική γυναίκα που παραβίασε τον νόμο και τιμωρήθηκε ήταν η Καλλιπάτειρα, κόρη του Ολυμπιονίκη Διαγόρα του Ρόδιου, σύζυγος και μητέρα του Ολυμπιονίκη Πεισιρόδου. Η Καλλιπάτειρα ήθελε να παρακολουθήσει τους αγώνες του γιου της και μεταμφιέστηκε σε γυμναστή για να τα καταφέρει, αλλά ο ενθουσιασμός της μητέρας για το παιδί της την πρόδωσε τελικά ως προς την καταγωγή της, η θανατική ποινή δεν επιβλήθηκε από τους δικαστές. Οι θεατές που παρακολουθούσαν τους αγώνες ήταν πολλοί και από όλη την Ελλάδα. Οι αθλητές είχαν για έναν μήνα να προπονούνται στην Ηλεία υπό την επίβλεψη των τοπικών δικαστών. Για να τηρηθούν οι κανονισμοί, υπεύθυνοι για τη διοργάνωση, τη διεξαγωγή των αθλητικών αγωνισμάτων και την απονομή των βραβείων ήταν οι Ελλανοδίκες, θεσμός που αρχικά ήταν κληρονομικός και δια βίου, αργότερα γινόταν με κλήρωση μεταξύ των κατοίκων της Ήλιδας.
Ολυμπία4
Το 393 μ.Χ., με διάταγμα του Βυζαντινού αυτοκράτορα Θεοδοσίου, οι αγώνες σταμάτησαν και ξεχάστηκαν. Το 1829, μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Τούρκους, ξεκίνησαν ανασκαφές από Γάλλους αρχαιολόγους, οι οποίες όμως σταμάτησαν όταν μετέφεραν τα ευρήματά τους στο Λούβρο. Το 1875 συνεχίστηκαν οι ανασκαφές, φέρνοντας στο φως σημαντικά ευρήματα.
Το 1894 ο Γάλλος βαρόνος Πιερ ντε Κουμπερτέν, ο οποίος ήταν γενικός γραμματέας των συλλόγων στη Γαλλία και πίστευε ότι η νεολαία σε όλο τον κόσμο πρέπει να αθλείται και να μην συμμετέχει σε πολέμους. Οι ιδέες αυτών ανακοινώθηκαν σε μια διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και την τελευταία ημέρα της διάσκεψης η απόφαση ήταν η ανάγκη αναβίωσης των Ολυμπιακών Αγώνων. Το 1896 στην Αθήνα οργανώθηκαν οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες με πρόεδρο της ΔΟΕ τον Δημήτρη Βικέλα και γραμματέα τον Πιερ ντε Κουμπερτέν. Ο αριθμός των αθλητών που έλαβαν μέρος στους αγώνες δεν ξεπερνούσε τους 250, αλλά για την εποχή του ήταν το μεγαλύτερο αθλητικό γεγονός, εξαιρετικά επιδραστικό στον κόσμο.
Σήμερα η κατάσταση έχει κάπως βελτιωθεί η φλόγα ανάβει στην αρχαία Ολυμπία κάθε φορά πριν ξεκινήσουν οι Αγώνες χειμερινοί ή καλοκαιρινοί και μεταφέρει το μήνυμα της Ολυμπιακής εκεχειρίας σε όλο τον κόσμο. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004 το άθλημα της σφαιροβολίας έγινε στον αρχαιολογικό χώρο με μεγάλο ενθουσιασμό από θεατές και αθλητές καθώς το αρχαίο στάδιο άνοιξε τις πύλες του μετά από αιώνες για να φιλοξενήσει σύγχρονους αγώνες. Το μουσείο των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων βρίσκεται στην αρχαία Ολυμπία είναι μοναδικό στον κόσμο και φιλοξενεί αναμνηστικά από τους σύγχρονους αγώνες.
Αρχαία Ολυμπία Είσοδος στο Στάδιο
Στη δυτική Πελοπόννησο, στην πανέμορφη κοιλάδα του ποταμού Αλφειού, άνθιζε το λαμπρότερο ιερό της αρχαίας Ελλάδας, το οποίο ήταν αφιερωμένο στον πατέρα των θεών, τον Δία. Απλώνεται στο νοτιοδυτικό πόδι του καταπράσινου Κρόνιου, ανάμεσα στους ποταμούς Αλφειό και Προύνο, οι οποίοι δένουν αυτή την περιοχή. Αν και απομονωμένη κοντά στη δυτική ακτή της Πελοποννήσου, η Ολυμπία έγινε πανεθνική ως το σημαντικότερο θρησκευτικό και αθλητικό κέντρο. Εδώ γεννήθηκαν οι σπουδαιότερες αγώνες της αρχαίας Ελλάδας, οι Ολυμπιακοί, που διεξάγονταν κάθε τέσσερα χρόνια προς τιμήν του Δία, ένας θεσμός με πανεθνική ακτινοβολία και αίγλη από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Η αρχή της λατρείας και των μυθικών αντιπαραθέσεων που διαδραματίστηκαν στην Ολυμπία χάνονται στα βάθη του χρόνου. Τοπικοί μύθοι για τον άρχοντα της περιοχής, τον περίφημο Πέλοπα, και τον ποταμό θεό Αλφειό, αποκαλύπτουν τους ισχυρούς δεσμούς μεταξύ του ιερού και τόσο της Ανατολής όσο και της Δύσης.
Γύρω στον 10ο-9ο αιώνα άρχισε να διαμορφώνεται ο Άλτις, το ιερό άλσος φυτεύτηκε με ελαιόδεντρα, πεύκα, λεύκες και δρυς. Τότε εισήχθη η λατρεία του Δία και η Ολυμπία από τον Δία λατρεύονταν. Για κάποιο χρονικό διάστημα στον χώρο δεν υπήρχαν άλλες κατασκευές εκτός από τον Άλτι, ο οποίος προστατευόταν από ένα περιτείχισμα, εντός του οποίου υπήρχαν βωμοί για θυσίες προς τους θεούς και ο τύμβος του Πέλοπα. Οι πολυάριθμες αναθηματικές προσφορές, κυρίως ειδώλια, χάλκινα λέβητες και τρίποδες, τοποθετούνταν σε εξωτερικούς χώρους, σε δέντρα και βωμούς. Στην Γεωμετρική περίοδο χρονολογούνται και τα πρώτα ειδώλια που αναπαριστούν τον Δία, το κυριότερο ιερό. Το 776 π.Χ. αναδιοργανώθηκαν προς τιμήν του οι αγώνες από τον Ίφιτο, βασιλιά της Ήλιδος, από τον Κλεισθένη της Πίσας και τον Λυκούργο της Σπάρτης, οι οποίοι καθιέρωσαν και την ιερή εκεχειρία. Η Ολυμπιάδα διεξαγόταν κάθε τέσσερα χρόνια και σύντομα απέκτησε πανελλήνιο χαρακτήρα.
Κατά την Αρχαϊκή εποχή άρχισε η μεγάλη ανάπτυξη του ιερού, όπως δείχνουν οι χιλιάδες αναθήματα της περιόδου, όπλα, ειδώλια, λέβητες και άλλα, και τότε χτίστηκαν τα πρώτα μνημειώδη κτίρια: ο ναός της Ήρας, το Πρυτανείο, η Βουλή, οι θησαυροί και το πρώιμο στάδιο. Η ακμή του ιερού συνεχίστηκε στην Κλασική εποχή, όταν χτίστηκε ο μεγαλοπρεπής ναός του Δία (470-456 π.Χ.), λουτρά, στοές, θησαυροί, βοηθητικά κτίρια, το στάδιο, μεταφέρθηκε στα ανατολικά τα δύο αρχαία, εκτός του ιερού Άλτους. Πολλά ήταν τα αφιερώματα που προσέφεραν οι πιστοί. Τα αμέτρητα αγάλματα και άλλα πολύτιμα έργα που υπήρχαν σε όλη την ιερή περίβολο του Άλτους χάθηκαν, αφού το ιερό λεηλατήθηκε πολλές φορές στην αρχαιότητα, ειδικά κατά την ρωμαϊκή περίοδο. Κατά την Ελληνιστική περίοδο η κατασκευή κτιρίων κυρίως κοσμικών, όπως το γυμνάσιο και η παλαίστρα, και κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους έγιναν τροποποιήσεις σε υφιστάμενα κτίρια. Επίσης, χτίστηκαν λουτρά, πολυτελείς κατοικίες και υδραγωγείο. Το ιερό λεηλατήθηκε, ώστε εξαιρετικά αναθήματα να κοσμήσουν ρωμαϊκές βίλες.
Η λειτουργία συνεχίστηκε κανονικά μέχρι τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους του Κωνσταντίνου του Μεγάλου. Το 393 μ.Χ. ήταν οι τελευταίοι Ολυμπιακοί Αγώνες και αργότερα ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Θεοδόσιος, διέταξε οριστική απαγόρευση των αγώνων, ενώ ο Θεοδόσιος Β', έκανε την τελική καταστροφή του ναού (426 μ.Χ.). Στα μέσα του 5ου αιώνα μ.Χ. πάνω στα ήδη ερειπωμένα κτίσματα αναπτύχθηκε μικρός χριστιανικός οικισμός και το εργαστήριο του Φειδία έγινε χριστιανική βασιλική. Δύο μεγάλοι σεισμοί το 522 και 551 μ.Χ. προκάλεσαν την τελική καταστροφή του ιερού, καθώς μόνο τότε γκρεμίστηκαν κτίρια που στέκονταν ακόμα, ανάμεσά τους και ο ναός του Δία. Στους επόμενους αιώνες η περιοχή καλύφθηκε από τις πλημμύρες του ποταμού Αλφειού και την απόθεση φερτών υλικών, καθώς και από κατολισθήσεις του Κρονίου λόφου και η Ολυμπία πέρασε στη λήθη με τα ερείπια καλυμμένα με προσχώσεις. Η περιοχή ονομάστηκε Ηώες και μόνο το 1766 αποκαλύφθηκε η θέση του αρχαίου ιερού.
Οι πρώτες ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν το 1829 από τη Γαλλική Επιστημονική Αποστολή στην Πελοπόννησο, υπό την ηγεσία του αρχηγού Ν.Ζ. Maison. Τότε αποκαλύφθηκε τμήμα του Ναού του Διός και μέρη των διακοσμημένων μετοπών, πολλές εκ των οποίων μεταφέρθηκαν στο Μουσείο του Λούβρου. Η συστηματική έρευνα του ιερού άρχισε το 1875 από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Οι πιο πρόσφατες έρευνες της τελευταίας δεκαετίας έγιναν στο νοτιοδυτικό κτίριο, υπό την διεύθυνση του Καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Würzburg και μέλους του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, κ. U. Sinn, και προϊστορικών κτιρίων του ιερού, υπό τη διεύθυνση του Δρ. H. Kyrieleis, Τ. Διευθυντή του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου. Σήμερα, παράλληλα με τις ανασκαφικές εργασίες, πραγματοποιούνται έργα συντήρησης και αποκατάστασης σε ολόκληρο τον χώρο του αρχαίου ιερού.
Ο αρχαιολογικός χώρος της Ολυμπίας περιλαμβάνει τον ναό του Δία, τις άμεσα σχετιζόμενες με τη λατρεία εκκλησίες και κτήρια, και διάφορα κτήρια που είχαν οικοδομηθεί γύρω από αυτόν, όπως αθλητικές εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνταν για την προετοιμασία και τη φιλοξενία των Ολυμπιακών Αγώνων, βοηθητικά κτήρια, χρηστικά και διοικητικά και κοσμικά κτήρια. ο Άλτις, το ιερό άλσος κατέχει το κεντρικό τμήμα και σε αυτό αναπτύσσεται ο πυρήνας του ιερού, οι εκκλησίες.
