Η αρχαία Μεσσήνη ήταν η πρωτεύουσα της Μεσσηνίας. Βρισκόταν κοντά στο σημερινό χωριό Μαυρομάτι στα δυτικά οροπέδια του Όρους Ιθώμη, εισερχόμενη από την Αρκαδική Πύλη. Η Μεσσήνη ήταν η ισχυρότερη φυσική και τεχνητή οχύρωση της Μεσσηνίας. Η πόλη ιδρύθηκε από τον Θηβαίο στρατηπότη Επαμεινώνδα το 369 π.Χ., ο οποίος απελευθέρωσε τη Μεσσήνη από τους Σπαρτιάτες. Η Μεσσήνη έφτασε στο μέγιστο της ακμή της κατά την Ελληνιστική περίοδο.

Αρχαία_Μεσσήνη_στάδιο1
Τα πρώτα στοιχεία για την ανθρώπινη εγκατάσταση στην αρχαία Μεσσήνη χρονολογούνται από την ύστερη Νεολιθική περίοδο (4300-3000 π.Χ.) ή την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (2800-1900 π.Χ.). Το 800-700 π.Χ., ο ναός του Δία Ιθόμα Θιόμω ήταν σε πλήρη λειτουργία. Βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και ιδρύθηκε ο πρώτος ναός της Αρτέμιδος Ορθίας και ο αρχαιότερος του Ασκληπιού. Η πρώιμη κατάσταση των Μεσσήνων βρίσκεται υπό μακροχρόνια Σπαρτική κατοχή (8ος έως 5ος αιώνας π.Χ.), καταγράφεται σε τέσσερα γνωστά ιστορικά γεγονότα ως Μεσσήνιες εκστρατείες. Ο τρίτος Μεσσήνιος Πόλεμος (510-490 π.Χ.) συνδέεται με το όνομα του θρυλικού ήρωα Αριστομένε. Στον 4ο Μεσσήνιο Πόλεμο (510-490 π.Χ.), πολιορκήθηκε για πολλά χρόνια η ακρόπολη Ιθόμω και η εξέγερση των υποδουλωμένων Μεσσήνων οδηγεί σε συνθηκολόγηση.

Αρχαία_Μεσσήνη_Στάδιο3
Οι φυγάδες Μεσσήνιοι εγκαταστάθηκαν στη Ναφπακτό, ενώ το 399 π.Χ. εκδιώχθηκαν από τους Σπαρτιάτες και εγκαταστάθηκαν στη Σικελία και την Κυρήνη. Μετά τη μάχη της Λευκέρτης στη Βοιωτία (471 π.Χ.) και την ήττα της Σπάρτης, ο Θηβαίος στρατηγός Επαμεινώνδας και οι σύμμαχοί του από την Αργεί εγκαθιστούν το ανεξάρτητο κράτος των Μεσσήνων (369 π.Χ.). Η νέα πρωτεύουσα χτίστηκε κάτω από την Ιθόμι, οχυρωμένη με ισχυρούς και επιβλητικούς οχυρωμένους τείχους, που ονομάστηκε Μεσσήνη, με βάση τη μυθική πριγκίπισσα πριν από τους Δωριείς.
Ο αρχαίος ταξιδιώτης Πάυσανιας επισκέφθηκε τη Μεσσήνη (155-160 μ.Χ.). Τότε η πόλη εξακολουθούσε να αποτελεί σημαντικό πολιτικό και πολιτιστικό κέντρο, με δημόσια θρησκευτικά ή κοσμικά κτίρια σε καλή κατάσταση, και διατηρούσε ανέπαφη την αρχιτεκτονική του Ιπποδαιμίου. Έχει, μεταξύ άλλων, το σπάνιο προνόμιο να μην έχει καταστραφεί ή να έχει καλυφθεί από νεότερα οικιστικά συγκροτήματα και αποτελεί ένα εξαιρετικά μεσογειακό, ανέπαφο φυσικό περιβάλλον. Αυτό το φυσικό περιβάλλον συνδυάζει την ορεινή μεγαλοπρέπεια της Δελφών και την χαμηλή ρυμοτοπία της Ολυμπίας με τον κυρίαρχο άδειο ασβεστοειδή όγκο του Ιθώματος, όπου βρίσκεται η ακρόπολη, και την χαμηλή εύφορη κοιλάδα γύρω από την αρχαία πόλη.
Η Αρχαία Μεσσήνη προστατευόταν από το βορειοανατολικό μέρος από ένα φυσικό τείχος που χτίστηκε από το Όρος Ηθόμη. Το υπόλοιπο τμήμα της πόλης περιβάλλονταν από πανίσχυρους τείχους μήκους περίπου 9,5 χιλιομέτρων, που ακόμη και σήμερα είναι ορατοί.

Αρχαίο_Στάδιο_Μεσσήνης
Όλα τα κτίρια της Μεσσενής έχουν την ίδια κατεύθυνση και ενσωματώνονται στο πλέγμα που παράγονται από οριζόντιες (ανατολικά-δυτικά) και κάθετες (βόρειες-νότιες) οδούς. Το αστικό σύστημα είναι γνωστό ως το Χιπποδαμούς, από τον αρχικό εμπνευστή και δημιουργό αρχιτεκτόνων, γεωγράφων και αστρονόμων του 5ου αιώνα π.Χ., τον Χιπποδαμού από τη Μήλο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το προκαθορισμένο σχήμα βασίζεται στις αρχές της δικαιοσύνης, της ισότητας ενώπιον του νόμου και της ισότητας των μεριδίων, δηλαδή στις αρετές της δημοκρατίας, που χαρακτηρίζονται από ακραίο γεωμετρισμό, προσαρμοσμένο κάθε φορά στις συγκεκριμένες γεωμορφολογικές και κλιματικές συνθήκες της χώρας, οι οποίες ενσωματώνονται αρμονικά στο φυσικό περιβάλλον. .
Συνεχίζονται οι συστηματικές ανασκαφικές και αναστηλωτικές εργασίες της Αρχαίας Μεσσήνης, υπό την αιγίδα της Αρχαιολογικής Εταιρείας και την διεύθυνση του καθηγητή Πέτρου Γ. Θέμελη.
Ένας αρχαιολογικός χώρος της Αρχαίας Μεσσήνης σημαίνει ότι βρίσκεται εντός των οχυρών. Το Αρχαιολογικό Μουσείο, συμπεριλαμβανομένου του Όρους Ίθωμι, της ακρόπολης και του ιερού του Δία Ιθόματος κοντά στο παλιό μοναστήρι Βουλκανόου ή Βουρκάνου.
Επίσης, περιλαμβάνει τα ιερά της Ειλήθειας-Κουρέττας και το ιερό της Αρτέμιδος Λιμνατίδας, στις βορειοανατολικές πλαγιές του όρους. Στο σημερινό χωριό Μουαρόματι βρίσκεται η αρχαία πηγή Κλείψιδρα, που τροφοδοτεί σήμερα τον χώρο.

Αρχαία_Μεσσήνη_11
Είχε δύο πύλες, την Αρκαδική Πύλη (ή Πύλη της Μεγαλόπολης) και την Λακωνική Πύλη. Η τελευταία πύλη καταστράφηκε τον 18ο αιώνα, αλλά η Αρκαδική Πύλη διατηρείται σε αρκετά καλή κατάσταση. Στην πραγματικότητα, ήταν ο ορόσημο της πόλης για τους πρώτους ταξιδιώτες, οι οποίοι τους άρεσε να την απεικονίζουν στα γλυπτά τους. Πρόκειται για μια τεράστια και επιβλητική κυκλική πύλη με δύο εισόδους, μία εσωτερική και μία εξωτερική.
Ο κύριος αρχαιολογικός χώρος αναπτύσσεται σε μια πλαγιά, από βόρεια προς νότια. Βορειοδυτικά του Ασκληπιού αποκαλύφθηκε το πρώτο ιερό της Αρτέμιδος Ορθίας, και κοντά σε αυτό, το ιερό της Δήμητρας και των Διόςκυρων, τα οποία δεν είναι επισκέψιμα. Κοντά στο νότιο προαύλιο του Ασκληπιού, βρέθηκε ένα φορτωμένο επιγραφικό στύλο με χαραγμένα τα μνημειακά προσκυνήματα επτά πόλεων της Ελλάδας προς τιμήν του Μεσσιανού Δαμοφοντού, του γλύπτη Διόςκυρου ο οποίος εργάστηκε κυρίως στο Ασκληπιείο.

Αρχαία_Μεσσήνη_Στάδιο
Η Broad Street οδηγεί δυτικά από το Ασκληπιό και καταλήγει στην μνημειακή είσοδο του Γυμνασίου της Μεσσενής. Αυτό περιβάλλονταν από τρεις γωνιακές αίθουσες στο αθλητικό στάδιο της πόλης. Ήταν ένα ενιαίο λειτουργικό και αρχιτεκτονικό σύνολο όπου διεξάγονταν αγώνες και εκπαιδεύονταν έφηβοι; Στο δυτικό προαύλιο του Γυμνασίου αναπτύχθηκαν ορθογώνια κτίρια, όπου είχαν ανεγερθεί μεγάλες τεχνικές δημιουργίες, αντίγραφα σημαντικών γλυπτών της αρχαιότητας, όπως ο Ερμής, ο Θησέας, ο Ηρακλής, ο Δωριφορός και άλλοι.
Θέατρο Μεσσήνης
Το Θέατρο της Μεσσενής, το οποίο αναφέρεται μόνο έμμεσα από τον Παυσανία, βρισκόταν ΒΑ του Ασκληπιείου και 50 δυτικά της Αγοράς. Κατασκευασμένο τον 3ο-2ο αιώνα π.Χ., είναι από τις μεγαλύτερες αρχαιότητες. Το πλάτος του φτάνει τα 98,60 μ., ενώ το διάμετρο του αγωγού είναι 23,46 μ. Χρησιμοποιήθηκε για την αναψυχή των πολιτών, αλλά και για πολιτικές συγκεντρώσεις, όπως αποδεικνύουν οι επιγραφικοί ευρήματα.

Αρχαία_Μεσσήνη_ασκληπιείο2
Βρύση Αρσινόης
Η μεγάλη φουτουροπλακόνινη κατασκευή, που αποκαλύφθηκε ανάμεσα στο θέατρο και το μεγάλο βόρειο προαύλιο της Αγοράς της Μεσσήνης, ταυτίζεται με τη Φουτουροπλακόνινη Αρσινόη, η οποία μας πληροφορεί ο Παυσανίας. Σύμφωνα με αυτόν, η φουτουροπλακόνινη ονομάστηκε προς τιμήν της Αρσινόης, κόρης του θρυλικού βασιλιά της Μεσσήνης, Λευκίπου, και μητέρας του Ασκληπιού. Βυζαντινή Βασιλική
Τα ερείπια της βασιλικής ανακαλύφθηκαν πίσω από τη δυτική πλευρά της τεράστιας αγοράς και στα ανατολικά του Μεγάλου Θεάτρου της Μεσσήνης. Ο ναός, με διαστάσεις 16 x 38 μ., φαίνεται ότι χτίστηκε στα τέλη του 7ου αιώνα μ.Χ. με οικοδομικά υλικά από παλαιότερα κτίρια.
Οχυρώσεις Μεσσήνης
Τα επιβλητικά τείχη οχυρώσεων της Μεσσενής με πύλες και πύργους σηματοδοτούν την αποκατάσταση του ελεύθερου Μεσσηνιακού κράτους μετά τη μάχη της Λευκέρτης (371 π.Χ.) μεταξύ του ταυτοχρόνου του Τιβερίου, Επαμεινώνδου, και των συμμάχων του Αργούς. Το 369 π.Χ., εγκαταστάθηκε στα τείχη, κάτω από το Όρος Ιθώμη, η νέα πρωτεύουσα της Μεσσενής, ονόματι παροδωρίκων, της βασίλισσας. Ο Παυσανίας αναγνωρίζει την υπεροχή των οχυρώσεων της Μεσσενής σε σύγκριση με άλλες περίοδοι μεγάλης σημασίας.

Αρχαία_Μεσσήνη_12
Κατεβαίνοντας από το χωριό Μαυρομάτι συναντάμε το μουσείο. Περνώντας από αμπελώνες και ελαιώνες, βλέπουμε απευθείας στο θέατρο της αρχαίας Μεσσήνης με τα ψηλά τείχη και αφήνουμε την Πηγάδα Αρσινόη. Συνεχίζοντας σε στενό μονοπάτι βλέπουμε την αγορά στα αριστερά και λίγο μετά, τον ιερό χώρο του Ασκληπιού. Αυτό το μικρό μουσείο χτίστηκε το 1970 με πόρους από την Αρχαιολογική Εταιρεία και το Πλάνο Α. Ορλάντου. Το μουσείο αποτελείται από τρεις αίθουσες, οι οποίες αποτελούν κυρίως γλυπτά.
Μελιγαλάς Μαυρομμάτι (Νομός Μεσσηνίας)
Τηλέφωνο: +30 27240 51201
Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: lhepka@culture.gr




